૨૬.૫૧ કરોડની વોટર મોનિટરિંગ સિસ્ટમનાં કોન્ટ્રાક્ટમાં સિંગલ ટેન્ડરનો ખેલ!!.

પબ્લિક મનીનાં કરોડો રૂપિયા જ્યારે શંકાસ્પદ વહીવટી નિર્ણયોની ભેટ ચઢી જાય, ત્યારે તંત્રની પારદર્શિતા સામે સવાલો ઊઠવા સ્વાભાવિક છે. વડોદરાને આધુનિકતાનો ઓપ આપવાના મોટા દાવાઓ વચ્ચે પડદા પાછળ ચાલી રહેલી આંકડાઓની માયાવી જાદુગરી હવે જગજાહેર થઈ ચૂકી છે. મુક્ત સ્પર્ધાના નિયમોને નેવે મૂકીને ખેલાયેલો આ આખો ખેલ વહીવટી પારદર્શિતાના પાયા હચમચાવી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે કાયદાનાં રક્ષકો જ હવે કાગળ પરની ગોઠવણના અસલી ખેલાડી બની બેઠા છે.મહાપાલિકાના ઇજનેરી વિભાગો અને વડોદરા સ્માર્ટ સિટી કંપનીનાં ઉચ્ચ અધિકારીઓ વચ્ચે જળ વિતરણ યોજનાઓનાં આધુનિકીકરણના બહાને આચરવામાં આવેલી શંકાસ્પદ નાણાકીય નીતિઓનો પર્દાફાશ સત્તાવાર ઓડિટ અહેવાલમાં થયો છે. પાણી પુરવઠાનાં પમ્પિંગ સ્ટેશનોને હાઈટેક બનાવવા અને સમગ્ર શહેરમાં વોટર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક પર ઓટોમેટિક મોનિટરિંગ સિસ્ટમ ગોઠવવાનાં પ્રોજેક્ટમાં ટેન્ડરિંગના નિયમોને કઈ રીતે મચડવામાં આવ્યા તેની ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. સરકારી ખરીદી માટે નક્કી કરાયેલા ધારાધોરણોને બાજુ પર મૂકીને જે રીતે મનસ્વી વહીવટ ચલાવાયો, તેણે આ મિશનનાં મૂળ હેતુ અને તેની આર્થિક શુદ્ધતા સામે અનેકો સવાલ ઊભા કર્યા છે.આ પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલા નાણાકીય દસ્તાવેજો ચકાસતા જણાય છે કે શરૂઆતનાં તબક્કે આ આખી યોજના માત્ર ૨૦ કરોડ રૂપિયાના અંદાજિત બજેટ સાથે તૈયાર કરવામાં આવી હતી. જોકે, વહીવટી મંજૂરીઓ અને ટેન્ડરિંગના તબક્કાઓ પાર કરતા સુધીમાં આ રકમ રહસ્યમય રીતે ઊછળીને ૨૬,૫૧,૧૫,૪૮૯ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ હતી. નવાઈની વાત એ છે કે ત્રીજી વખત ટેન્ડર બહાર પાડવા છતાં આખા બજારમાંથી માત્ર એક જ ઈજારદાર મેસર્સ એશિયાટિક ટ્રેડર્સે આ પ્રક્રિયામાં ભાગ લીધો હતો, જે દર્શાવે છે કે બજારના અન્ય લાયક કોન્ટ્રાક્ટરો માટે આખી પ્રક્રિયા જ અગમ્ય રાખવામાં આવી હતી.આ આખા પ્રકરણમાં સૌથી મોટો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે આ સિંગલ બિડરે ઓરિજિનલ અંદાજ કરતાં ૨.૨૬ ટકા જેટલો ઊંચો ભાવ ભરીને ૨૭,૧૧,૧૧,૬૧૪ રૂપિયાની ઓફર મૂકી હતી. નિયમ મુજબ પૂરતી સ્પર્ધાના અભાવે ટેન્ડર રદ કરવાને બદલે કન્સલ્ટન્ટ એજન્સીએ તે જ કંપની સાથે વાટાઘાટોનો દોર શરૂ કરવાની ભલામણ કરી દીધી હતી. મલ્ટિપલ રાઉન્ડની આ કાગળ પરની બેઠકોના અંતે ઈજારદારે ૨.૧૯૮ ટકા જેટલું મામૂલી ડિસ્કાઉન્ટ આપ્યું અને ૨૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ના રોજ મળેલી ૧૭મી બોર્ડ બેઠકે તાબડતોબ ૨૬,૫૧,૧૬,૪૮૯ રૂપિયાના સુધારેલા ખર્ચે આ આખો કોન્ટ્રાક્ટ તે જ એકમાત્ર કંપનીને સોંપી દીધો હતો.યોજનાની આર્થિક સુરક્ષા અને ઓડિટના પાસાંઓ પર નજર નાખીએ તો નાણાકીય સેફગાર્ડ્સના નિયમો સંપૂર્ણપણે નેવે મૂકાયા હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે. સ્માર્ટ સિટી કંપનીએ સિક્યોરિટી પેટે કોન્ટ્રાક્ટર પાસેથી માત્ર ૫ ટકા લેખે ૧,૩૨,૫૫,૭૭૫ રૂપિયાની પર્ફોર્મન્સ બેંક ગેરંટી લઈને જ સંતોષ માની લીધો હતો, જ્યારે સરકારી ધારાધોરણો મુજબ નાણાકીય સલામતી માટે ઈજારદારના રનિંગ બિલમાંથી જે વધારાની ડિપોઝિટ કાપવી અનિવાર્ય હતી, તેની વહીવટી વડાઓએ કોઈ દરકાર જ કરી નહોતી. આટલું ઓછું હોય તેમ, મૂળ પ્રોજેક્ટનાં અંદાજિત બજેટ પર જ ૫ ટકા આકસ્મિક ખર્ચ અને આશરે ૨ ટકા પીએમસી/ટીપીઆઈ ચાર્જના નામે ૧,૮૫,૫૮,૦૮૪ રૂપિયા જેવી તોતિંગ રકમ પહેલેથી લોડ કરી દેવામાં આવી હતી, જેનાં કારણે પ્રોજેક્ટનું કુલ અંદાજિત મૂલ્ય વધીને ૨૮,૩૬,૭૩,૫૭૪ રૂપિયા પર પહોંચી ગયું હતું.આટલા કરોડો રૂપિયાના ફંડની વહેંચણી પછી પણ કામગીરીમાં ભયંકર ઢીલ જોવા મળી હતી, કારણ કે ૨૧ માર્ચ ૨૦૨૨ના રોજ પૂર્ણ થનારો આ પ્રોજેક્ટ છેક ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ વિલંબથી પૂરો જાહેર કરાયો હતો અને ત્યાં સુધીમાં ૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦extended૧ સુધીમાં ઈજારદારને ૧૮.૩૭ કરોડ રૂપિયાનાં ચૂકવણા પણ થઈ ચૂક્યા હતા. ઓડિટ વિભાગે જોકે આ મામલે સીધું નાણાકીય નુકસાન કે ઓવરપેમેન્ટ સાબિત કર્યું નથી, પરંતુ જ્યારે કોમ્પિટિશનમાં માત્ર એક જ ઈજારદાર બાકી રહ્યો હોય ત્યારે ૨૬.૫૧ કરોડથી વધુના જાહેર કોન્ટ્રાક્ટની વહેંચણી અને વહીવટમાં લેવાયેલા પ્રક્રિયાગત નિર્ણયો શું સંપૂર્ણપણે શંકાસ્પદ નથી?સામાન્ય રીતે નાના માણસો કે મધ્યમ વર્ગના લોકો પર જ્યારે કાયદાની કલમો અને નિયમોનો રોફ બતાવવામાં આવે છે, ત્યારે બીજી તરફ પોતાના જ આંગણે થયેલી કરોડોની અનિયમિતતાઓ સામે આંખ આડા કાન કરતું વહીવટી તંત્ર સમગ્ર વ્યવસ્થાની નૈતિકતા શૂન્ય કરી નાખે છે. સત્તા અને વગદાર એજન્સીઓની મિલિભગત વચ્ચે પ્રજાના લોહી-પરસેવાની કમાણીનું આ પ્રકારે થતું આંધણ માત્ર વહીવટી ક્ષતિ નથી, પણ કાયદાકીય માળખા સાથે મજાક છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે ઓડિટના આ રિપોર્ટ સામે જવાબદારોને કાયદાનો અરીસો બતાવવાની હિંમત દાખવવામાં આવશે, કે પછી જવાબદારોની ચામડી બચાવવાના પોકળ પ્રયાસો વચ્ચે અને સિસ્ટમના દબાણ સામે સત્તાધીશોના પણ હાથ ધ્રુજી ગયા છે?મૂળ ૨૦ કરોડની અંદાજિત કિંમતનાં પમ્પિંગ પ્રોજેક્ટનું સ્કેલ વધારીને નિયમોની બહાર જઈ ટેન્ડરિંગ દરમિયાન રકમ ૨૬.૫૧ કરોડ સુધી પહોંચાડી નાણાકીય ગેરશિસ્ત આચરાઈ છે. બજારમાં ઓપન સર્વે કરી વાસ્તવિક દરો નક્કી કરવાને બદલે ત્રીજા પ્રયાસમાં આવેલા એકમાત્ર ઈજારદારનાં ઊંચા ભાવો સ્વીકારી સત્તાવાર રીતે મુક્ત હરીફાઈ અટકાવી દેવામાં આવી છે. 

સરકારી જોગવાઈઓ મુજબ કોન્ટ્રાક્ટરનાં ચાલુ બીલ (Running Bills) માંથી જરૂરી સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની કપાત ન કરી, સરકારી પ્રોજેક્ટને નાણાકીય સેફગાર્ડ્સ વિના જોખમમાં મુકાયો છે.વડોદરા સ્માર્ટ સિટી કંપનીનાં શાસકોએ પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ કન્સલ્ટન્ટ પર દોષનો ટોપલો ઢોળતા જણાવ્યું છે કે ટેકનિકલ માપદંડો, બજારના અંદાજો અને ટેન્ડરિંગ દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવાની પ્રાથમિક જવાબદારી કન્સલ્ટન્ટ એજન્સીની હતી. તંત્રનો એવો બચાવ છે કે પ્રોજેક્ટના અંદાજોમાં ૫ ટકા આકસ્મિક ખર્ચ અને ૨ ટકા પીએમસી/ટીપીઆઈ ચાર્જીસ તરીકે ૧.૮૫ કરોડથી વધુની રકમ લોડ કરવામાં આવી હોવા છતાં, વાટાઘાટોના કારણે અંતિમ કોન્ટ્રાક્ટ મૂળ અંદાજની અંદર જ સોંપાયો હોવાથી પીએમસી ચાર્જીસને લીધે આખરી ખર્ચમાં કોઈ વધારો થયો નથી. જોકે, સિંગલ બિડરના શંકાસ્પદ માધ્યમથી તૈયાર થયેલા આવા નિર્ણયો પર સહી-સિક્કા કરનાર ઉચ્ચ અધિકારીઓ આ જવાબો પાછળ પોતાની ક્ષતિઓ છુપાવી શકે તેમ નથી.
ગુજરાતની અસ્મિતાના સવાલો
૧. શું વડોદરા સ્માર્ટ સિટી લિમિટેડના વહીવટી વડાઓને અંધારામાં રાખીને સિંગલ બિડરના ઓથે કરોડોનો ખર્ચ વાટાઘાટોના નામે ફિક્સ કરી દેવામાં આવ્યો હતો?
૨. બજારની વાસ્તવિક મુક્ત સ્પર્ધા વિના માત્ર એક જ ઈજારદારના ઊંચા ભાવપત્રકને વાટાઘાટો દ્વારા અંતિમ માનીને કોન્ટ્રાક્ટ સોંપવો એ કાયદાની કઈ જોગવાઈ હેઠળ વ્યાજબી છે?
૩. સરકારી નિયમો અનુસાર પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા માટે ચાલુ બિલમાંથી જરૂરી સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની કપાત ન કરવી એ જાહેર ભંડોળની નાણાકીય સલામતી સાથેનો ખુલ્લો ખેલ નથી?
૪. પીએમસી જેવી મોટી સલાહકાર કંપનીએ અપૂરતા માર્કેટ બેન્ચમાર્કિંગ અને કાયદાકીય માળખા બહાર જઈને આખી ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયાની વિગતો કોના ઈશારે તૈયાર કરી હતી?
૫. પ્રજાનાં ટેક્સના કરોડો રૂપિયા આ પ્રકારે સિંગલ બિડરના મનઘડંત ખેલમાં પધરાવનારા અને નિર્ધારિત મુદત વીતી ગયા પછી પણ વિલંબિત કામગીરી સામે ચુપકીદી સાધીને બેઠેલા કસૂરવારો સામે કડક શિક્ષાત્મક પગલાં ક્યારે લેવાશે?

બોક્સ : 
* સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટનું મૂળ મંજૂર અંદાજિત બજેટ: ₹૨૦ કરોડ
* ત્રીજા પ્રયાસે બહાર પાડેલ ટેન્ડરની અંદાજિત રકમ: ₹૨૬,૫૧,૧૫,૪૮૯
⁠
* મેસર્સ એશિયાટિક ટ્રેડર્સ દ્વારા ક્વોટ કરાયેલો ભાવ: ₹૨૭,૧૧,૧૧,૬૧૪
⁠
* અંદાજિત કિંમત કરતાં નોંધાયેલો વધારો: ૨.૨૬ ટકા
⁠
* વાટાઘાટોના અંતે નક્કી થયેલી આખરી કોન્ટ્રાક્ટ કિંમત: ₹૨૬,૫૧,૧૬,૪૮૯
⁠
* કોન્ટ્રાક્ટર પાસેથી લીધેલી પર્ફોર્મન્સ બેંક ગેરંટી (૫ ટકા): ₹૧,૩૨,૫૫,૭૭૫
⁠
* તંત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલ પીએમસી, ટીપીઆઈ અને આકસ્મિક ખર્ચ: ₹૧,૮૫,૫૮,૦૮૪
⁠
* તંત્ર દ્વારા રજૂ કરાયેલું કુલ લોડેડ અંદાજિત મૂલ્ય: ₹૨૮,૩૬,૭૩,૫૭૪
⁠
* તારીખ ૧૦-૧૨-૨૦૨૩ સુધીમાં ઈજારદારને થયેલું ચૂકવણું: ₹૧૮.૩૭ કરોડ
⁠
* કામગીરી પૂર્ણ કરવાની નિર્ધારિત સમયમર્યાદા: ૨૧-૦૩-૨૦૨૨
⁠

* પ્રોજેક્ટ વાસ્તવિક રીતે પૂર્ણ થયાની તારીખ: ૦૨-૧૧-૨૦૨૨

Reporter: admin