વડોદરા: ટેક્સટાઈલ વેસ્ટ વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વધી રહેલા પર્યાવરણીય પડકારો પૈકીના એક તરીકે ઉભરી રહ્યો છે, ત્યારે વડોદરા સ્થિત 'સાંખ્ય ફાઉન્ડેશન' ફેંકી દીધેલા કાપડને મૂલ્યવાન ઉત્પાદનોમાં રૂપાંતરિત કરીને અને ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે ટકાઉ આજીવિકાનું સર્જન કરીને એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહ્યું છે.

આ ફાઉન્ડેશને ટેક્સટાઈલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટનું એક પદ્ધતિસરનું મોડેલ વિકસાવ્યું છે, જે ફેંકી દીધેલા કપડાં, ફેક્ટરીના બચેલા કાપડના ટુકડા અને ઘરગથ્થુ કાપડના કચરાને એકઠા કરવા, વર્ગીકૃત કરવા, સમારકામ કરવા, રિડિઝાઇન કરવા, અપસાઇકલ કરવા અને રિસાયકલ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જેથી તેને કચરાના ઢગલામાં જતા અટકાવી શકાય. આ સાથે જ, સંસ્થાએ ટેક્સટાઈલ અપસાઈકલિંગની પહેલ દ્વારા ગ્રામીણ વિસ્તારની અંદાજે ૨૫ મહિલાઓ માટે રોજગારી પણ ઊભી કરી છે.

સાંખ્ય ફાઉન્ડેશનના સૌમ્યા અક્ષતના જણાવ્યા અનુસાર, ચાર સભ્યોનો એક સરેરાશ પરિવાર વાર્ષિક અંદાજે ૨૫૦ કિલો અને વધુમાં વધુ ૨૦૦૦ કિલો જેટલો વપરાયેલા કાપડનો કચરો પેદા કરે છે, જ્યારે ડિઝાઇનર્સ, દરજીઓ અને ટેક્સટાઇલ ફેક્ટરીઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો કચરો તો કેટલાય ટન સુધી પહોંચે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, "અમે કપડાં, અંડરગારમેન્ટ્સ, પગલૂછણિયા અને પોતા સહિતના સૂકા અને સ્વચ્છ કાપડના કચરાને એકત્રિત કરીએ છીએ અને તેની સ્થિતિના આધારે પુનઃઉપયોગ, સમારકામ, રિડિઝાઇન, અપસાઇકલિંગ, રિસાયકલિંગ કે કો-પ્રોસેસિંગ માટે પ્રક્રિયા કરીએ છીએ."

આ ફાઉન્ડેશન ખાડોલ ગામમાં 'સાંખ્ય રિસ્ટોરેશન સેન્ટર' ચલાવે છે, જે એક સમર્પિત સુવિધા કેન્દ્ર છે. અહીં વિવિધ એજન્સીઓ પાસેથી કાપડનો કચરો મેળવીને તેને ઉપયોગી ચીજવસ્તુઓમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ કેન્દ્રની સ્થાપના ગામના સરપંચ કિશન પઢિયારના સહયોગથી કરવામાં આવી હતી, જેમણે આ પહેલ માટે જગ્યા પૂરી પાડી હતી. કચરાના નિકાલની પ્રક્રિયા ઉપરાંત, ફાઉન્ડેશન ગ્રામીણ મહિલાઓને ટેક્સટાઈલ અપસાઈકલિંગની તાલીમ આપે છે, જેથી તેઓ પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં યોગદાન આપવાની સાથે સાથે આજીવિકા પણ કમાઈ શકે છે.

સાંખ્ય ફાઉન્ડેશન જવાબદાર ટેક્સટાઈલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા અને સમજી વિચારીને વપરાશ કરવા અંગે જાહેર જાગૃતિ લાવવા માટે અસંખ્ય સંસ્થાઓ અને વિક્રેતાઓ સાથે પણ જોડાણ કરે છે. તાજેતરમાં જ, તેમણે ભારતની હસ્તકલા વિરાસતને ઉજાગર કરવા અને કચરામુક્ત ટેક્સટાઈલ પદ્ધતિઓ અપનાવવાની પ્રેરણા આપવા માટે "હેન્ડલૂમ બિટ્રેયલ" વિષય પર એક પેનલ ચર્ચાનું આયોજન કર્યું હતું. પોતાની આ અનોખી પહેલો દ્વારા, ફાઉન્ડેશન પ્રદૂષણ ઘટાડવા, પાણી બચાવવા અને ટકાઉ સર્ક્યુલર ઇકોનોમીને પ્રોત્સાહન આપવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

Reporter: admin